Tradycja obchodzenia andrzejek

Andrzejki obchodzimy w nocy z 29 na 30 listopada każdego roku w przeddzień obchodów ku czci Św. Andrzeja, jednego z uczniów Chrystusa. Wierzono, że noc ta ma magiczną moc, dzięki której można skuteczniej przepowiadać przyszłość. W okresie przedadwentowym miały też pojawiać się na ziemi byty pozaziemskie, które pomagały we przepowiedniach andrzejkowych. Pierwsze wzmianki o Andrzejkach w Polsce pochodzą z około XVI w. i były znane także pod nazwą Jędrzejki lub Jędrzejówki. Jako że czas ten przypada na koniec roku liturgicznego, jest on ostatnią okazją na organizowanie zabaw przed rozpoczynającym się adwentem.

Początkowo wróżby andrzejkowe miały charakter tylko matrymonialny. Poznawano wtedy imię przyszłego męża, dlatego też mogły w nich brać udział tylko niezamężne kobiety. Kawalerowie mieli swoją okazję do wróżb pięć dni wcześniej, 24 listopada w Wigilię św. Katarzyny (tzw. Katarzynki). Przepowiednie były traktowane bardzo poważnie, rytuał wróżebny musiał być odprawiany indywidualnie, bez osób towarzyszących. Często nawet poszczono przed rozpoczęciem obrzędu oraz modlono się do św. Andrzeja. W XIX wieku tradycja ta nabrała charakteru zbiorowego a od XX wieku stała się zabawą, przy której zbierały się grupki obu płci. Wróżby były już wtedy bardziej ogólne i nie koncentrowały się jedynie na miłości. Nie przywiązywano też tak wielkiej wagi do wyniku, jaki się uzyskiwało. Najpopularniejszym i najstarszym sposobem przepowiadania przyszłości było oczywiście lanie wosku przez dziurkę od klucza. Z jego kształtu uzyskanego na wodzie odczytywano co kogo czeka.

W niektórych regionach Polski wróżono bałabuszek – bułeczek pieczonych specjalnie na każdą okazję. Panny musiały najpierw ukraść mąkę z domu kawalera a następnie każda z nich piekła swoją bułeczkę. Następnie układano je w równym rządku i wpuszczano do pomieszczenia psa. Kolejność, w jakiej pies zjadał bułeczki wróżyły porządek w jakim panny wyjdą za mąż.

Dziś tradycja związana z Andrzejkami powoli zanika, jak i większość ludowych zwyczajów. Jest to zdaje się nieuchronny proces i najprawdopodobniej za kilkadziesiąt lat wróżby andrzejkowe całkowicie przejdą do historii.